Thôi sưởi lửa – nghi lễ của người người Thái Tây Bắc

15/09/2015
 

Người Thái cũng như nhiều dân tộc khác quan niệm lửa có ý nghĩa quan trọng và thiêng liêng trong cuộc sống, ngọn lửa không chỉ giúp con người nấu nướng, sưởi ấm mà còn là ngọn nguồn của sự sống giúp cho họ đẩy lùi những thế lực siêu nhiên mang lại bình an cho cuộc sống. Bởi vậy, ngọn lửa xuất hiện rất nhiều trong các nghi thức cầu an của người Thái. Đặc biệt, người phụ nữ Thái sau khi sinh con xong phải thực hiện một việc quan trọng là sưởi lửa và khi kết thúc giai đoạn này họ phải làm nghi lễ thôi sưởi lửa. Đồng bào cho rằng lửa sẽ giúp cho sản phụ và trẻ sơ sinh được khỏe mạnh, chống lại được một số bệnh sau khi sinh, chống lại được sự quấy nhiễu của thế lực siêu nhiên không tốt như ma quỷ. Thời gian sưởi lửa có thể kéo dài từ 7 đến 9 ngày tương ứng với 7 hay 9 vía tùy thuộc vào đứa bé được sinh ra là con trai hay con gái.

Sau khi hết thời gian sưởi lửa đến ngày ra lửa, người mẹ phải tắm bằng nước lá thơm, gội đầu, thay váy áo mới. Lúc này chủ nhà (người bố chồng) mời bà mo đến cúng. Trong đời sống tâm linh của người Thái Tây Bắc, bà mo "một nhính" có vai trò rất quan trọng, được mời trong các lễ cúng cầu xin con cho các đôi vợ chồng hiếm muộn con - "xên so lụk, cúng vía trâu - "tám khuôn quái", thôi sưởi lửa - "nhá phay"...

Ngày tiến thành lễ thôi sưởi lửa cũng là ngày cháu bé được đặt tên và được công nhận là một thành viên trong làng bản, dòng tộc. Điều đặc biệt nữa đó là người Thái quan niệm, trên trời có một bà mụ gọi là "Me bẩu" chuyên dùng một khuôn để đúc người, cũng chính vì vậy trên đầu chỗ nằm của sản phụ bao giờ cũng có một chiếc bát cổ gọi là "thuổi bẩu" trong đựng tóc rối tượng trưng cho nhau của người mẹ. Và mỗi cháu bé đều được Ông nội hoặc người đàn ông trong nhà đan cho một chiếc giỏ tre nhỏ gọi là "tạy ho" để đánh dấu sự ra đời của cháu bé và chiếc giỏ tre này đi với cháu bé khi về mường trời. “Tạy ho” của bé trai và bé gái có sự khác nhau. “Tạy ho” của con trai có thêm chiếc nỏ bé để sau này giỏi giang trong sắn bắn, hái lượm. “Tạy ho” của con gái có thêm cánh có bật bông để sau này làm tốt việc nội trợ, gia đình. Sau khi bà mo cúng, “tạy ho” của con trai sẽ được treo ở gian thờ, Tạy ho của con gái sẽ được treo ở gian dành riêng cho phụ nữ, khi đi lấy chồng “tạy ho” được mang đi theo hồn vía cũng đi theo cùng và đến khi qua đời “tạy ho” được thiêu cùng với thi thể để khi sang mường trời bên kia có vật chứng chứng minh đã sống một kiếp người.

Đồ lễ trong lễ thôi sưởi lửa người Thái không thể thiếu là trứng gà bởi với đồng bào trứng là hình tượng của sự vuông tròn, cầu mong an lành đến với người mẹ và đứa trẻ. Ngoài ra, với người Thái trứng tượng trưng cho sự viên mãn sự sinh sôi nảy nở cho nên sau khi cúng bà mo  lấy trứng xoa vào bầu vú người mẹ và chấm vào miệng cháu bé không chỉ tiếp năng lượng mà cầu mong cháu bé hay ăn chóng lớn, sự sinh sôi nảy nở, trường tồn.

Khi cúng lời của bà mo không quên kể về quá trình mang nặng đẻ đau của người mẹ và cầu mong cháu bé hay ăn chóng lớn, người mẹ nhiều sữa nuôi con sau đó thầy mo buộc chỉ vào tay người mẹ để giữ vía và mọi người cùng buộc chỉ vào cổ tay cho cháu bé cầu mong, ban phước. Ông ngoại cháu bé là người treo nôi lên để bà mo cúng cái nôi cho cháu bé được ngủ ngon, bà nội là người đặt cháu bé vào nôi ru cháu ngủ sau đó mọi người cùng ăn uống vui vẻ.

Ông bà ngoại là người vinh dự được đặt tên cho cháu bé bởi trong đời sống tín ngưỡng của người Thái họ ngoại được coi trọng. Đồng bào quan niệm phúc lộc của con cháu là do họ ngoại mà có. Vì vậy ở lễ thôi sưởi lửa này người cao tuổi ở bên ngoại được mời ngồi ở vị trí trang trọng nhất. Mọi người đều buộc chỉ cổ tay cho cụ cầu mong cụ được khỏe mạnh, trường thọ, ban phước cho con cháu.

Lễ thôi sưởi lửa của đồng bào Thái Tây Bắc là một nghi lễ gửi gắm rất nhiều ý nghĩa về sự sinh sôi nảy trở, trường tồn, cầu mong bình an đến với gia đình… Đây cũng là nghi lễ được người Thái duy trì để các thành viên trong gia đình gắn kết với nhau hơn đặc biệt với thành viên mới.

 Bùi Kiểm

Danh mục