Tết cơm mới “kin khau mở” của người Pa Dí ở Mường Khương, Lào Cai

03/09/2014

          Ngày tết cơm mới của người Pa Dí phụ thuộc vào thời vụ sớm hay muộn. Nếu gặt sớm tết cơm mới được tổ chức vào tháng 8 và chọn ngày con gà. Còn nếu gặt muộn thì làm trong tháng 9 và chọn ngày con chó để làm lễ. Người Pa Dí ngày nay vẫn truyền lại cho con cháu câu chuyện cổ, trước đây khi chưa trồng được nhiều lúa nên vào những ngày giáp hạt đồng bào hay bị thiếu ăn. Một hôm con chó nuôi trong nhà chạy ở đâu về, trên lông đuôi con chó có dính những hạt thóc. Nó vẫy mừng chủ rồi chạy vào nhà. Bỗng nhiên khi con chó chạy vào nhà thì thóc bay vào nhà theo con chó. Thóc chất đống đầy một nhà. Từ đó người Pa Dí không còn thiếu ăn như trước. Để nhớ ơn tới con chó đã mang nhiều thóc lúa về cho con người nên từ đó họ chọn ngày con chó trong tháng 9 để làm tết cơm mới.

Để có được cơm mới cúng tổ tiên, từ hôm trước một số người trong gia đình đi gặt một ít lúa mới. Trong số đó họ chọn ra một nắm lúa nhỏ, bóc bỏ lá và cắm ở trên bát hương. Số còn lại họ sẽ tuốt ra phơi khô. Nếu trời không nắng họ có thể cho lên chảo rang cho khô. Sau đó giã, sàng sảy lấy những hạt gạo mới. Cơm mới không nhất thiết là toàn bộ nồi cơm đều phải là gạo mới nấu ra mà người ta chỉ cần một nắm nhỏ gạo mới trộn với gạo cũ để nấu. Ngoài cơm mới lễ vật để cúng tổ tiên gồm có 3 chén rượu, 2 bát thịt lợn, 1 con gà, 9 nén hương, 1 xấp giấy tiền vàng, một nắm bông lúa mới.

         Lễ cúng cơm mới trải qua hai phần. Đó là cúng sống và cúng chín. Ông chủ nhà mang con gà trống vào trước bàn thờ, vừa cắt tiết vừa nói với đại ý là hôm nay là ngày tết cơm mới, chúng con có con gà này dâng cúng lên tổ tiên, mời tổ tiên về nhận cho rồi phù hộ cho gia đình luôn được nhiều lúa, mọi người mạnh khoẻ, gia đình hoà thuận, chăn nuôi tốt, trồng cấy tốt. Sau đó mang con gà đi mổ, luộc chín và cúng lần thứ hai là cúng chín.

 Trong tết cơm mới các gia đình mời anh em, họ hàng đến ăn cơm mới cùng gia đình và cả làng sẽ kiêng việc trong một ngày. Điều đặc biệt là trước khi gia đình ăn cơm, ông chủ nhà lấy một ít thức ăn cho con chó trong nhà ăn trước. Khi con chó ăn xong mọi người mới được ăn. Hành động cho chó ăn trước là để cảm tạ công ơn con chó đã mang thóc lúa về cho gia đình trong thời kì đói kém trước đây.

                                        Phan Thị Phượng - TTTTXTDL Lào Cai              

Danh mục